‹ પૂજા વિધિ

જન્માષ્ટમી પૂજા

મધ્યરાત્રિએ કૃષ્ણ જન્મ: પારણું, અભિષેક અને માખણ-મિસરી

સામાન્ય રીત — મોટાભાગનાં ઘર

જન્માષ્ટમી, શ્રાવણ (અમાંત) કૃષ્ણ અષ્ટમી, મુખ્ય પૂજા મધ્યરાત્રિએ, નિશીથ કાળમાં. મુહૂર્ત ઍપના તહેવાર કાર્ડ પર સમય દેખાય છે.

મધ્યરાત્રિની આસપાસ લગભગ 45 મિનિટ; સજાવટ અલગ

કૃષ્ણનો જન્મ મધ્યરાત્રિએ થયો, તેથી ઘર તેમની રાહ જોતું જાગે છે. નાનું પારણું સજાવાય છે, બાળ કૃષ્ણને સ્નાન કરાવી, વસ્ત્રો પહેરાવી ઝુલાવાય છે, અને માખણ-મિસરી ધરાય છે, જે તેઓ બાળપણમાં ચોરતા. કોઈ મંત્ર અઘરો લાગે તો તેની જગ્યાએ "ॐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" કહી શકો.

આ પૂજાની પ્રાર્થનાઓ

Shubham Karoti ›Vakratunda Mahakaya ›Shuklambaradharam ›Mushikavahana ›Krishnaya Vasudevaya ›Om Namo Bhagavate Vasudevaya ›Achyutam Keshavam ›Aarti Kunj Bihari Ki ›

તૈયારી

એક-બે દિવસ પહેલાં

• ફૂલ અને કપડાથી નાનું પારણું સજાવો; બાળકોને આ ગમે છે.
• તુલસી લો, અને ન હોય તો લડ્ડુ ગોપાલ માટે નાનાં વસ્ત્રો.

એ જ દિવસે

• પંજરી અને માખણ-મિસરી અગાઉથી બનાવો, પંચામૃતની સામગ્રી તૈયાર રાખો.
• ઇચ્છો તો સવારથી ઉપવાસ રાખો, અને બપોરે આરામ કરો જેથી જાગી શકાય.

તમારે શું જોઈએ

કૃષ્ણ માટે

• 1બાળ કૃષ્ણ (લડ્ડુ ગોપાલ)ની નાની મૂર્તિ, કે ચિત્ર
• 1પારણું, ફૂલ અને કપડા સાથેસજાવેલી ટોપલી કે નાનો હિંચકો પણ ચાલે.
• થોડું થોડુંપંચામૃત: દૂધ, દહીં, ઘી, મધ, ખાંડ
• 1 સેટનવાં વસ્ત્રો, નાની વાંસળી અને મોરપીંછ
• એક મુઠ્ઠીતુલસીનાં પાનકૃષ્ણનું નૈવેદ્ય તુલસી સાથે અર્પણ થાય છે.
• એક એક થાળીમાખણ-મિસરી, પંજરી અને ફળ

પૂજા સ્થાન માટે

• 1તેની નીચે મૂકવા સ્વચ્છ કપડુંલાલ કે પીળું પરંપરાગત છે.
• 1પૂજાની થાળી

થાળીમાં

• 1રૂની વાટવાળો દીવોઘી કે તલનું તેલ.
• 2અગરબત્તી
• ચપટી-ચપટીકંકુ અને હળદર
• થોડુંચંદનચંદન ન હોય તો કંકુ લો.
• 1 મોટી ચમચીઅક્ષત — થોડા કંકુમાં ભેળવેલા આખા ચોખા
• એક મુઠ્ઠીતાજાં ફૂલ
• 1ચમચી સાથે સ્વચ્છ પાણીનું નાનું પાત્ર
• 1નાની ઘંટડીવૈકલ્પિક.

અર્પણ માટે

• થોડુંફળ, ગોળ, સાકર કે ઘરે તાજું બનાવેલું કંઈ પણ
• 1 કે 2 ટુકડાઆરતી માટે કપૂરવૈકલ્પિક; તેને બદલે દીવો લઈ શકાય.

પૂજા

1. પારણું તૈયાર કરો

   સજાવેલું પારણું પૂજાની જગ્યા પાસે મૂકો, તેમાં નરમ કપડું પાથરો. મધ્યરાત્રિ સુધી મૂર્તિ ઢાંકીને કે અલગ રાખો.

2. શાંતિથી બેસો

   આસન કે વાળેલા કપડા પર પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખી દેવ સામે બેસો. થાળી જમણી બાજુ રાખો. એક ઊંડો શ્વાસ લો અને થોડી મિનિટ દિવસને થોભવા દો.

3. આચમન — ત્રણ વાર પાણી પીવું

   જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી લઈ ત્રણ વાર પીઓ, દરેક ઘૂંટ સાથે પહેલાં ત્રણ નામ બોલો. પછી ચોથું નામ બોલતાં થોડા પાણીથી જમણો હાથ ધોઈ લો.

   ૐ કેશવાય નમઃ। ૐ નારાયણાય નમઃ। ૐ માધવાય નમઃ। ૐ ગોવિન્દાય નમઃ॥કેશવ, નારાયણ અને માધવને નમસ્કાર; ગોવિંદને નમસ્કાર.

4. પોતાને અને સ્થાનને પવિત્ર કરો

   પાણીમાં બોળેલું એક ફૂલ લઈ આ શ્લોક બોલતાં પોતાના પર, થાળી પર અને પૂજા સ્થાન પર થોડાં ટીપાં છાંટો.

   ૐ અપવિત્રઃ પવિત્રો વા સર્વાવસ્થાં ગતોઽપિ વા। યઃ સ્મરેત્ પુણ્ડરીકાક્ષં સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ શુચિઃ॥પવિત્ર હોય કે અપવિત્ર, કોઈ પણ અવસ્થામાં હોય, જે કમળનયન ભગવાનનું સ્મરણ કરે છે તે અંદર-બહારથી શુદ્ધ થાય છે.

5. દીવો કરો

   દીવો પ્રગટાવી દેવની જમણી બાજુ મૂકો અને તેને હાથ જોડો.

   શુભં કરોતિ કલ્યાણમારોગ્યં ધનસમ્પદઃ। શત્રુબુદ્ધિવિનાશાય દીપજ્યોતિર્નમોઽસ્તુ તે॥શુભ, કલ્યાણ, આરોગ્ય અને ધનસંપત્તિ આપનારી અને દુર્બુદ્ધિનો નાશ કરનારી દીપજ્યોતિને નમસ્કાર.

   Shubham Karoti ›

6. ગણેશજીનું સ્મરણ

   દરેક પૂજા વિઘ્નહર્તા ગણેશજીથી શરૂ થાય છે. હાથ જોડી આ શ્લોક એક વાર બોલો.

   વક્રતુણ્ડ મહાકાય સૂર્યકોટિસમપ્રભ। નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા॥હે વક્રતુંડ, મહાકાય, કરોડ સૂર્ય જેવા તેજસ્વી ગણેશ, મારાં બધાં કાર્ય સદા નિર્વિઘ્ન કરો.

   Vakratunda Mahakaya ›Shuklambaradharam ›Mushikavahana ›

7. સંકલ્પ — હેતુ કહો

   જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી, અક્ષત અને એક ફૂલ લો. પોતાનું નામ, હિંદુ પંચાંગ મુજબ આજની તિથિ અને પૂજાનો હેતુ કહો — જેમ કે પરિવારના કલ્યાણ માટે. પછી પાણી જમીન પર કે થાળીમાં છોડી દો. આજનો સંપૂર્ણ સંકલ્પ વાંચવા "સંકલ્પ કરો" દબાવો.

8. ધ્યાન — દેવનું આવાહન

   આંખો બંધ કરી દેવને સામે જુઓ. તેમને પધારવાનું આમંત્રણ આપતાં ચપટી અક્ષત અર્પણ કરો.

   ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય। ધ્યાયામિ, આવાહયામિ॥

9. મધ્યરાત્રિ — જન્મ

   નિશીથ કાળ આવતાં બધાને બોલાવો. ઘંટડી કે શંખ વગાડો અને "નંદ ઘેર આનંદ ભયો" બોલો, કે ફક્ત આનંદથી તેમનું નામ પોકારો. બાળ કૃષ્ણને બહાર લાવો.

10. પંચામૃત અભિષેક

    મૂર્તિ થાળીમાં મૂકો. મંત્ર જપતાં એક પછી એક દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને ખાંડ રેડો, પછી શુદ્ધ પાણી.

    ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય॥

11. વસ્ત્રો પહેરાવો

    નરમ કપડાથી લૂછો. નવાં વસ્ત્રો પહેરાવો, મુગટ કે મોરપીંછ લગાવો, અને હાથ પાસે નાની વાંસળી મૂકો.

12. ગંધ — ચંદન

    અનામિકા આંગળીથી દેવને ચંદન કે કંકુનું તિલક કરો.

    ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય। ગન્ધં સમર્પયામિ॥

13. પુષ્પ — ફૂલ

    ફૂલ દેવના ચરણોમાં એક-એક કરીને કે થોડાં સાથે અર્પણ કરો.

    ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય। પુષ્પાણિ સમર્પયામિ॥

14. ધૂપ

    અગરબત્તી પ્રગટાવી દેવ સામે ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ધીમે ફેરવો. ઘંટડી હોય તો ડાબા હાથે વગાડો.

    ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય। ધૂપમ્ આઘ્રાપયામિ॥

15. દીપ

    દીવો ઉપાડી દેવને બતાવો અને ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફેરવો.

    ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય। દીપં દર્શયામિ॥

16. નૈવેદ્ય — માખણ-મિસરી

    માખણ-મિસરી, પંજરી અને ફળ તેમની સામે મૂકો, દરેક પર તુલસીનું પાન. આસપાસ થોડું પાણી છાંટી હાથ જોડી અર્પણ કરો.

17. પારણું ઝુલાવો

    તેમને પારણામાં મૂકો અને બધા વારાફરતી ધીમેથી ઝુલાવો. આ શ્લોક સાથે બોલો, કે કોઈ પણ ભજન ગાઓ.

    કૃષ્ણાય વાસુદેવાય હરયે પરમાત્મને। પ્રણતક્લેશનાશાય ગોવિન્દાય નમો નમઃ॥વસુદેવના પુત્ર કૃષ્ણ, હરિ, પરમાત્માને, જે નમન કરનારનાં દુઃખ હરે છે, તે ગોવિંદને વારંવાર નમસ્કાર.

    Krishnaya Vasudevaya ›Om Namo Bhagavate Vasudevaya ›Achyutam Keshavam ›

18. આરતી

    દીવો પ્રગટાવી પરિવાર સાથે આરતી કુંજ બિહારી કી ગાઓ, જ્યોત ઘડિયાળની દિશામાં ફેરવો.

    Aarti Kunj Bihari Ki ›

19. પ્રદક્ષિણા — શ્રદ્ધાથી ફરવું

    આ શ્લોક બોલતાં પોતાની જગ્યાએ ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફરો (જગ્યા હોય તો પૂજા સ્થાનની પ્રદક્ષિણા કરો).

    યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ જન્માન્તરકૃતાનિ ચ। તાનિ તાનિ વિનશ્યન્તિ પ્રદક્ષિણપદે પદે॥પાછલા જન્મોમાં થયેલાં બધાં પાપ ભગવાનની પ્રદક્ષિણાના દરેક પગલે નાશ પામે છે.

20. ક્ષમા પ્રાર્થના

    હાથ જોડી, જે ખોટું થયું કે રહી ગયું તે માટે ક્ષમા માગો. દરેક પૂજા આનાથી પૂર્ણ થાય છે.

    આવાહનં ન જાનામિ ન જાનામિ વિસર્જનમ્। પૂજાં ચૈવ ન જાનામિ ક્ષમસ્વ પરમેશ્વર॥ મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં સુરેશ્વર। યત્પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ મે॥મને આવાહન નથી આવડતું, વિસર્જન નથી આવડતું, પૂજા પણ નથી આવડતી; હે પરમેશ્વર, મને ક્ષમા કરો. મંત્ર, ક્રિયા કે ભક્તિ વગરની જે પૂજા મેં કરી, તે પરિપૂર્ણ થાઓ.

21. પારણું — ઉપવાસ છોડો

    ઘણા મધ્યરાત્રિની પૂજા પછી પ્રસાદથી ઉપવાસ છોડે છે. કેટલાક બીજી સવારે ઉપવાસ કાર્ડ પર દેખાતા સમયમાં છોડે છે. તમારા પરિવારની રીત પાળો.

ઉપવાસ

ઘણા સવારથી મધ્યરાત્રિની પૂજા સુધી ઉપવાસ રાખે છે, જરૂર હોય તો ફળ અને દૂધ લે છે. વૃદ્ધો, બાળકો, બીમાર અને સગર્ભાઓએ જરૂર મુજબ ખાવું; ઉપવાસ નુકસાન જેવો નથી.

કરવું સારું

• બાળકોને સજાવવા, ઝુલાવવા અને ગાવા દો; આ તેમનો પણ તહેવાર છે.
• બીજા દિવસે પંજરી અને માખણ-મિસરી પડોશીઓને વહેંચો.

પરંપરા ટાળે છે

• નૈવેદ્ય તુલસી સાથે આપો, પણ પરંપરામાં અંધારા પછી તુલસી તોડાતી નથી, તેથી દિવસે જ તોડી રાખો.
• મધ્યરાત્રિની ક્ષણે ઉતાવળ ન કરો; બધા થાક્યા હોય તો ટૂંકું રાખો, પણ આનંદથી.

આખી પૂજા એક શિશુનું સ્વાગત છે. તમારા ઘરમાં શિશુનું સ્વાગત કરો તેમ જ કરો.

પરંપરાઓ અલગ અલગ હોય છે. તમારા પરિવારની રીત અનુસરો.

Muhurtha પૂજા વિધિ