દૈનિક પૂજા
પાંચ ઉપચારની નાની ઘરગથ્થુ પૂજા, કોઈ પણ દિવસે અને કોઈ પણ દેવતા માટે
આખા ભારતમાં એકસરખી
સવારે સ્નાન પછી, જમતા પહેલાં. ઘણા લોકો સાંજે દીવો કરતી વખતે પણ કરે છે.
15 થી 20 મિનિટ
આ પંચોપચાર પૂજા છે — પાંચ ઉપચારથી પૂજા: ચંદન, ફૂલ, ધૂપ, દીપ અને નૈવેદ્ય. આ સંપૂર્ણ ષોડશોપચાર પૂજાનું રોજનું સ્વરૂપ છે અને દરેક તહેવારની પૂજા આના પર જ રચાય છે. જ્યાં આ માર્ગદર્શિકા "તમારા ઇષ્ટદેવ" કહે, ત્યાં તમે જે દેવી-દેવતાની પૂજા કરો છો તેમનું નામ લો — જેમ કે ઇષ્ટદેવતાયૈને બદલે ગણેશજી માટે ગણપતયે કે લક્ષ્મીજી માટે લક્ષ્મ્યૈ બોલો. મંત્ર ન આવડે તો સાચા મનથી પોતાના શબ્દોમાં અર્પણ કરવું પણ પૂરતું છે.
આ પૂજાની પ્રાર્થનાઓ
Shubham Karoti ›Vakratunda Mahakaya ›Shuklambaradharam ›Mushikavahana ›Om Jai Jagdish Hare ›Karpura Gauram ›Shanti Mantra ›
તૈયારી
આગલી રાત્રે
- પૂજાનું સ્થાન સાફ કરો અને છબી કે મૂર્તિ લૂછી લો.
- દીવો, થાળી અને પાણીનું નાનું પાત્ર ધોઈ લો.
- તાજું તેલ કે ઘી અને રૂની નવી વાટ તૈયાર રાખો.
સવારે
- સ્નાન કરી સ્વચ્છ કપડાં પહેરો.
- તાજાં ફૂલ ચૂંટો કે લાવો. પહેલાં સૂંઘશો નહીં; તે દેવ માટે છે.
- નૈવેદ્ય તૈયાર રાખો — ફળ કે થોડી સાકર પણ પૂરતી છે.
તમારે શું જોઈએ
પૂજા સ્થાન માટે
- 1ઇષ્ટદેવની છબી કે મૂર્તિ
- 1તેની નીચે મૂકવા સ્વચ્છ કપડુંલાલ કે પીળું પરંપરાગત છે.
- 1પૂજાની થાળી
થાળીમાં
- 1રૂની વાટવાળો દીવોઘી કે તલનું તેલ.
- 2અગરબત્તી
- ચપટી-ચપટીકંકુ અને હળદર
- થોડુંચંદનચંદન ન હોય તો કંકુ લો.
- 1 મોટી ચમચીઅક્ષત — થોડા કંકુમાં ભેળવેલા આખા ચોખા
- એક મુઠ્ઠીતાજાં ફૂલ
- 1ચમચી સાથે સ્વચ્છ પાણીનું નાનું પાત્ર
- 1નાની ઘંટડીવૈકલ્પિક.
અર્પણ માટે
- થોડુંફળ, ગોળ, સાકર કે ઘરે તાજું બનાવેલું કંઈ પણ
- 1 કે 2 ટુકડાઆરતી માટે કપૂરવૈકલ્પિક; તેને બદલે દીવો લઈ શકાય.
પૂજા
શાંતિથી બેસો
આસન કે વાળેલા કપડા પર પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખી દેવ સામે બેસો. થાળી જમણી બાજુ રાખો. એક ઊંડો શ્વાસ લો અને થોડી મિનિટ દિવસને થોભવા દો.
આચમન — ત્રણ વાર પાણી પીવું
જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી લઈ ત્રણ વાર પીઓ, દરેક ઘૂંટ સાથે પહેલાં ત્રણ નામ બોલો. પછી ચોથું નામ બોલતાં થોડા પાણીથી જમણો હાથ ધોઈ લો.
ૐ કેશવાય નમઃ। ૐ નારાયણાય નમઃ। ૐ માધવાય નમઃ। ૐ ગોવિન્દાય નમઃ॥કેશવ, નારાયણ અને માધવને નમસ્કાર; ગોવિંદને નમસ્કાર.પોતાને અને સ્થાનને પવિત્ર કરો
પાણીમાં બોળેલું એક ફૂલ લઈ આ શ્લોક બોલતાં પોતાના પર, થાળી પર અને પૂજા સ્થાન પર થોડાં ટીપાં છાંટો.
ૐ અપવિત્રઃ પવિત્રો વા સર્વાવસ્થાં ગતોઽપિ વા। યઃ સ્મરેત્ પુણ્ડરીકાક્ષં સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ શુચિઃ॥પવિત્ર હોય કે અપવિત્ર, કોઈ પણ અવસ્થામાં હોય, જે કમળનયન ભગવાનનું સ્મરણ કરે છે તે અંદર-બહારથી શુદ્ધ થાય છે.દીવો કરો
દીવો પ્રગટાવી દેવની જમણી બાજુ મૂકો અને તેને હાથ જોડો.
શુભં કરોતિ કલ્યાણમારોગ્યં ધનસમ્પદઃ। શત્રુબુદ્ધિવિનાશાય દીપજ્યોતિર્નમોઽસ્તુ તે॥શુભ, કલ્યાણ, આરોગ્ય અને ધનસંપત્તિ આપનારી અને દુર્બુદ્ધિનો નાશ કરનારી દીપજ્યોતિને નમસ્કાર.ગણેશજીનું સ્મરણ
દરેક પૂજા વિઘ્નહર્તા ગણેશજીથી શરૂ થાય છે. હાથ જોડી આ શ્લોક એક વાર બોલો.
વક્રતુણ્ડ મહાકાય સૂર્યકોટિસમપ્રભ। નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા॥હે વક્રતુંડ, મહાકાય, કરોડ સૂર્ય જેવા તેજસ્વી ગણેશ, મારાં બધાં કાર્ય સદા નિર્વિઘ્ન કરો.સંકલ્પ — હેતુ કહો
જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી, અક્ષત અને એક ફૂલ લો. પોતાનું નામ, હિંદુ પંચાંગ મુજબ આજની તિથિ અને પૂજાનો હેતુ કહો — જેમ કે પરિવારના કલ્યાણ માટે. પછી પાણી જમીન પર કે થાળીમાં છોડી દો. આજનો સંપૂર્ણ સંકલ્પ વાંચવા "સંકલ્પ કરો" દબાવો.
ધ્યાન — દેવનું આવાહન
આંખો બંધ કરી દેવને સામે જુઓ. તેમને પધારવાનું આમંત્રણ આપતાં ચપટી અક્ષત અર્પણ કરો.
ૐ શ્રી ઇષ્ટદેવતાયૈ નમઃ। ધ્યાયામિ, આવાહયામિ॥ગંધ — ચંદન
અનામિકા આંગળીથી દેવને ચંદન કે કંકુનું તિલક કરો.
ૐ શ્રી ઇષ્ટદેવતાયૈ નમઃ। ગન્ધં સમર્પયામિ॥પુષ્પ — ફૂલ
ફૂલ દેવના ચરણોમાં એક-એક કરીને કે થોડાં સાથે અર્પણ કરો.
ૐ શ્રી ઇષ્ટદેવતાયૈ નમઃ। પુષ્પાણિ સમર્પયામિ॥ધૂપ
અગરબત્તી પ્રગટાવી દેવ સામે ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ધીમે ફેરવો. ઘંટડી હોય તો ડાબા હાથે વગાડો.
ૐ શ્રી ઇષ્ટદેવતાયૈ નમઃ। ધૂપમ્ આઘ્રાપયામિ॥દીપ
દીવો ઉપાડી દેવને બતાવો અને ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફેરવો.
ૐ શ્રી ઇષ્ટદેવતાયૈ નમઃ। દીપં દર્શયામિ॥નૈવેદ્ય — ભોગ
ભોગ દેવ સામે મૂકો. તેની આસપાસ થોડું પાણી છાંટી હાથ જોડી અર્પણ કરો. જાણે તે સ્વીકારાઈ રહ્યો હોય એમ એક ક્ષણ થોભો.
ૐ શ્રી ઇષ્ટદેવતાયૈ નમઃ। નૈવેદ્યં નિવેદયામિ॥આરતી
કપૂર પ્રગટાવો કે દીવો લઈ આરતી ગાઓ — ૐ જય જગદીશ હરે કોઈ પણ દેવ માટે યોગ્ય છે, કે પોતાના ઇષ્ટદેવની આરતી ગાઓ. જ્યોતને દેવ સામે ઘડિયાળની દિશામાં ફેરવો, પછી બંને હથેળીથી તેની હૂંફ આંખો પર લગાવો.
પ્રદક્ષિણા — શ્રદ્ધાથી ફરવું
આ શ્લોક બોલતાં પોતાની જગ્યાએ ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફરો (જગ્યા હોય તો પૂજા સ્થાનની પ્રદક્ષિણા કરો).
યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ જન્માન્તરકૃતાનિ ચ। તાનિ તાનિ વિનશ્યન્તિ પ્રદક્ષિણપદે પદે॥પાછલા જન્મોમાં થયેલાં બધાં પાપ ભગવાનની પ્રદક્ષિણાના દરેક પગલે નાશ પામે છે.ક્ષમા પ્રાર્થના
હાથ જોડી, જે ખોટું થયું કે રહી ગયું તે માટે ક્ષમા માગો. દરેક પૂજા આનાથી પૂર્ણ થાય છે.
આવાહનં ન જાનામિ ન જાનામિ વિસર્જનમ્। પૂજાં ચૈવ ન જાનામિ ક્ષમસ્વ પરમેશ્વર॥ મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં સુરેશ્વર। યત્પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ મે॥મને આવાહન નથી આવડતું, વિસર્જન નથી આવડતું, પૂજા પણ નથી આવડતી; હે પરમેશ્વર, મને ક્ષમા કરો. મંત્ર, ક્રિયા કે ભક્તિ વગરની જે પૂજા મેં કરી, તે પરિપૂર્ણ થાઓ.પ્રસાદ
પ્રણામ કરો. અર્પણ કરેલા ભોગમાંથી થોડો પ્રસાદ તરીકે લો અને પરિવારમાં વહેંચો. દીવાને જાતે શાંત થવા દો.
કરવું સારું
- પૂજા સ્થાન અને વાસણ સ્વચ્છ રાખો.
- દરરોજ તાજાં ફૂલ અને તાજું પાણી લો.
- શક્ય હોય તો રોજ લગભગ એક જ સમયે પૂજા કરો — લંબાઈ કરતાં નિયમિતતા વધુ મહત્ત્વની છે.
પરંપરા ટાળે છે
- જમીન પર પડેલાં કે સૂંઘેલાં ફૂલ અર્પણ ન કરો.
- દીવો મોંથી ફૂંક મારી ન બુઝાવો; તેને જાતે શાંત થવા દો કે હાથથી હવા નાખો.
- દીવો પ્રગટેલો હોય ત્યારે પૂજા સ્થાન તરફ પીઠ ન કરો.
શરૂઆત કરવાની કોઈ ખોટી રીત નથી. વ્યસ્ત દિવસે દીવો કરવો, એક મંત્ર બોલવો અને હાથ જોડવા પણ પૂજા છે.
પરંપરાઓ અલગ અલગ હોય છે. તમારા પરિવારની રીત અનુસરો.