ધનતેરસ પૂજા
દિવાળીની પહેલી સાંજ: ધન્વંતરિ, કુબેર અને યમનો દીવો
સામાન્ય રીત — મોટાભાગનાં ઘર
ધનતેરસ, આસો વદ તેરસ, સાંજે પ્રદોષ કાળમાં. મુહૂર્ત ઍપના તહેવાર કાર્ડ પર સમય દેખાય છે.
લગભગ 30 મિનિટ
દિવાળી આ જ સાંજે ખૂલે છે. પરિવારો સ્વાસ્થ્ય માટે દેવોના વૈદ્ય ધન્વંતરિ, અને સમૃદ્ધિ માટે લક્ષ્મી અને કુબેરનું પૂજન કરે છે, પછી બહાર યમ માટે એક દીવો કરે છે. ધાતુનું વાસણ ખરીદવું સામાન્ય રિવાજ છે. કોઈ મંત્ર અઘરો લાગે તો તેની જગ્યાએ "ॐ ધન્વન્તરયે નમઃ" કહી શકો.
આ પૂજાની પ્રાર્થનાઓ
Shubham Karoti ›Vakratunda Mahakaya ›Shuklambaradharam ›Mushikavahana ›
તૈયારી
આગલા દિવસે
- ઘર અને પ્રવેશદ્વાર સાફ કરો.
- પરિવાર ખરીદતો હોય તો નાનું નવું વાસણ કે સિક્કો નક્કી કરો; સોનું જ હોય એ જરૂરી નથી.
એ જ દિવસે
- બારણે રંગોળી કરો.
- અન્ય દીવા સાથે યમ માટે ચાર વાટનો માટીનો દીવો તૈયાર રાખો.
તમારે શું જોઈએ
ધનતેરસ માટે
- 1ધન્વંતરિ, કે લક્ષ્મી અને કુબેરનું ચિત્ર
- 1નવું વાસણ કે સિક્કોવૈકલ્પિક.
- 1તેલ સાથે ચાર વાટનો માટીનો દીવો
- 5 કે વધુનાના દીવા
- થોડુંધાણા અને ગોળ
- 1 થાળીમીઠાઈ અને ફળ
પૂજા સ્થાન માટે
- 1તેની નીચે મૂકવા સ્વચ્છ કપડુંલાલ કે પીળું પરંપરાગત છે.
- 1પૂજાની થાળી
થાળીમાં
- 1રૂની વાટવાળો દીવોઘી કે તલનું તેલ.
- 2અગરબત્તી
- ચપટી-ચપટીકંકુ અને હળદર
- થોડુંચંદનચંદન ન હોય તો કંકુ લો.
- 1 મોટી ચમચીઅક્ષત — થોડા કંકુમાં ભેળવેલા આખા ચોખા
- એક મુઠ્ઠીતાજાં ફૂલ
- 1ચમચી સાથે સ્વચ્છ પાણીનું નાનું પાત્ર
- 1નાની ઘંટડીવૈકલ્પિક.
અર્પણ માટે
- થોડુંફળ, ગોળ, સાકર કે ઘરે તાજું બનાવેલું કંઈ પણ
- 1 કે 2 ટુકડાઆરતી માટે કપૂરવૈકલ્પિક; તેને બદલે દીવો લઈ શકાય.
પૂજા
શાંતિથી બેસો
આસન કે વાળેલા કપડા પર પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખી દેવ સામે બેસો. થાળી જમણી બાજુ રાખો. એક ઊંડો શ્વાસ લો અને થોડી મિનિટ દિવસને થોભવા દો.
દીવો કરો
દીવો પ્રગટાવી દેવની જમણી બાજુ મૂકો અને તેને હાથ જોડો.
શુભં કરોતિ કલ્યાણમારોગ્યં ધનસમ્પદઃ। શત્રુબુદ્ધિવિનાશાય દીપજ્યોતિર્નમોઽસ્તુ તે॥શુભ, કલ્યાણ, આરોગ્ય અને ધનસંપત્તિ આપનારી અને દુર્બુદ્ધિનો નાશ કરનારી દીપજ્યોતિને નમસ્કાર.ગણેશજીનું સ્મરણ
દરેક પૂજા વિઘ્નહર્તા ગણેશજીથી શરૂ થાય છે. હાથ જોડી આ શ્લોક એક વાર બોલો.
વક્રતુણ્ડ મહાકાય સૂર્યકોટિસમપ્રભ। નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા॥હે વક્રતુંડ, મહાકાય, કરોડ સૂર્ય જેવા તેજસ્વી ગણેશ, મારાં બધાં કાર્ય સદા નિર્વિઘ્ન કરો.સંકલ્પ — હેતુ કહો
જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી, અક્ષત અને એક ફૂલ લો. પોતાનું નામ, હિંદુ પંચાંગ મુજબ આજની તિથિ અને પૂજાનો હેતુ કહો — જેમ કે પરિવારના કલ્યાણ માટે. પછી પાણી જમીન પર કે થાળીમાં છોડી દો. આજનો સંપૂર્ણ સંકલ્પ વાંચવા "સંકલ્પ કરો" દબાવો.
ધ્યાન — દેવનું આવાહન
આંખો બંધ કરી દેવને સામે જુઓ. તેમને પધારવાનું આમંત્રણ આપતાં ચપટી અક્ષત અર્પણ કરો.
ૐ ધન્વન્તરયે નમઃ। ધ્યાયામિ, આવાહયામિ॥નવું વાસણ મૂકો
નવું વાસણ કે સિક્કો ધોઈ ચિત્ર સામે મૂકો, તેમાં થોડા ધાણા અને ગોળ મૂકો.
સ્વાસ્થ્ય અને ધન માટે પૂજા
ફૂલ અને થોડું ચંદન અર્પણ કરો. મંત્ર બોલો અને પહેલાં સ્વાસ્થ્ય માગો; પરંપરા તેને પહેલું ધન કહે છે.
ૐ ધન્વન્તરયે નમઃ॥ધૂપ
અગરબત્તી પ્રગટાવી દેવ સામે ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ધીમે ફેરવો. ઘંટડી હોય તો ડાબા હાથે વગાડો.
ૐ ધન્વન્તરયે નમઃ। ધૂપમ્ આઘ્રાપયામિ॥દીપ
દીવો ઉપાડી દેવને બતાવો અને ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફેરવો.
ૐ ધન્વન્તરયે નમઃ। દીપં દર્શયામિ॥નૈવેદ્ય — ભોગ
ભોગ દેવ સામે મૂકો. તેની આસપાસ થોડું પાણી છાંટી હાથ જોડી અર્પણ કરો. જાણે તે સ્વીકારાઈ રહ્યો હોય એમ એક ક્ષણ થોભો.
ૐ ધન્વન્તરયે નમઃ। નૈવેદ્યં નિવેદયામિ॥ક્ષમા પ્રાર્થના
હાથ જોડી, જે ખોટું થયું કે રહી ગયું તે માટે ક્ષમા માગો. દરેક પૂજા આનાથી પૂર્ણ થાય છે.
આવાહનં ન જાનામિ ન જાનામિ વિસર્જનમ્। પૂજાં ચૈવ ન જાનામિ ક્ષમસ્વ પરમેશ્વર॥ મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં સુરેશ્વર। યત્પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ મે॥મને આવાહન નથી આવડતું, વિસર્જન નથી આવડતું, પૂજા પણ નથી આવડતી; હે પરમેશ્વર, મને ક્ષમા કરો. મંત્ર, ક્રિયા કે ભક્તિ વગરની જે પૂજા મેં કરી, તે પરિપૂર્ણ થાઓ.યમ દીપ
સંધ્યા પછી ચાર વાટનો દીવો પ્રગટાવી મુખ્ય બારણા બહાર દક્ષિણ તરફ મૂકો. એક વાર પ્રણામ કરો, અને અંદર જતાં પાછળ ન જુઓ. આ અકાળ મૃત્યુથી રક્ષાની પ્રાર્થના છે.
દીવા પ્રગટાવો
અન્ય દીવા બારણાં અને બારીઓ પર મૂકો, દિવાળીના પાંચ દિવસ ખૂલ્યા.
ઉપવાસ
ઉપવાસ જરૂરી નથી. કેટલાક સાંજની પૂજા સુધી રાખે છે.
કરવું સારું
- આજે સ્વાસ્થ્ય માટે એક કામ કરો: તપાસ નક્કી કરો કે ચાલવાનું શરૂ કરો.
- દીવા પડદા અને બાળકોથી દૂર રાખો.
પરંપરા ટાળે છે
- ધાતુ કે સોનું ખરીદવા ઉધાર ન લો.
- યમ દીવો પડી શકે એવી જગ્યાએ ન મૂકો.
ધનતેરસ સ્વાસ્થ્યને ધન પહેલાં મૂકે છે. એક દીવો, અને પોતાના શરીરની કાળજી, જ આ દિવસનું અર્પણ છે.
પરંપરાઓ અલગ અલગ હોય છે. તમારા પરિવારની રીત અનુસરો.