ગોવર્ધન પૂજા
કૃષ્ણે ઉપાડેલો પર્વત, અન્નકૂટની અનેક વાનગીઓ અને ગાયોનો આભાર
સામાન્ય રીત — મોટાભાગનાં ઘર
ગોવર્ધન પૂજા, કારતક સુદ એકમ, દિવાળીના બીજા દિવસે (બેસતું વર્ષ), સામાન્ય રીતે સવારે કે બપોરે. મુહૂર્ત ઍપના તહેવાર કાર્ડ પર દિવસ દેખાય છે.
લગભગ 30 મિનિટ, સાથે રસોઈ
ઇન્દ્રના વરસાદથી વ્રજને બચાવવા કૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વત ઉપાડ્યો. પરિવારો નાનો પર્વત બનાવે છે, અન્નકૂટ નામની વાનગીઓ ધરાવે છે અને તેની પ્રદક્ષિણા કરે છે. કોઈ મંત્ર અઘરો લાગે તો તેની જગ્યાએ "ॐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" કહી શકો.
આ પૂજાની પ્રાર્થનાઓ
Shubham Karoti ›Vakratunda Mahakaya ›Shuklambaradharam ›Mushikavahana ›Om Namo Bhagavate Vasudevaya ›
તૈયારી
આગલા દિવસે
- અન્નકૂટ નક્કી કરો: થાય એટલી સાદી શાકાહારી વાનગીઓ.
- રિવાજ હોય તો છાણ લો, કે પર્વત માટે સ્વચ્છ માટી કે લોટ.
સવારે
- આંગણામાં કે પૂજાની જગ્યાએ સ્વચ્છ પાટલા પર નાનો પર્વત બનાવો.
- વાનગીઓ ચાખ્યા વિના રાંધો.
તમારે શું જોઈએ
ગોવર્ધન માટે
- 1છાણ, માટી કે લોટનો નાનો પર્વત
- 1કૃષ્ણનું ચિત્ર
- થાય એટલીઅન્નકૂટની વાનગીઓ
- થોડું થોડુંદૂધ, દહીં અને મધ
- એક મુઠ્ઠીતુલસીનાં પાન અને ફૂલ
- 5નાના દીવા
પૂજા સ્થાન માટે
- 1તેની નીચે મૂકવા સ્વચ્છ કપડુંલાલ કે પીળું પરંપરાગત છે.
- 1પૂજાની થાળી
થાળીમાં
- 1રૂની વાટવાળો દીવોઘી કે તલનું તેલ.
- 2અગરબત્તી
- ચપટી-ચપટીકંકુ અને હળદર
- થોડુંચંદનચંદન ન હોય તો કંકુ લો.
- 1 મોટી ચમચીઅક્ષત — થોડા કંકુમાં ભેળવેલા આખા ચોખા
- એક મુઠ્ઠીતાજાં ફૂલ
- 1ચમચી સાથે સ્વચ્છ પાણીનું નાનું પાત્ર
- 1નાની ઘંટડીવૈકલ્પિક.
અર્પણ માટે
- થોડુંફળ, ગોળ, સાકર કે ઘરે તાજું બનાવેલું કંઈ પણ
- 1 કે 2 ટુકડાઆરતી માટે કપૂરવૈકલ્પિક; તેને બદલે દીવો લઈ શકાય.
પૂજા
શાંતિથી બેસો
આસન કે વાળેલા કપડા પર પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખી દેવ સામે બેસો. થાળી જમણી બાજુ રાખો. એક ઊંડો શ્વાસ લો અને થોડી મિનિટ દિવસને થોભવા દો.
દીવો કરો
દીવો પ્રગટાવી દેવની જમણી બાજુ મૂકો અને તેને હાથ જોડો.
શુભં કરોતિ કલ્યાણમારોગ્યં ધનસમ્પદઃ। શત્રુબુદ્ધિવિનાશાય દીપજ્યોતિર્નમોઽસ્તુ તે॥શુભ, કલ્યાણ, આરોગ્ય અને ધનસંપત્તિ આપનારી અને દુર્બુદ્ધિનો નાશ કરનારી દીપજ્યોતિને નમસ્કાર.ગણેશજીનું સ્મરણ
દરેક પૂજા વિઘ્નહર્તા ગણેશજીથી શરૂ થાય છે. હાથ જોડી આ શ્લોક એક વાર બોલો.
વક્રતુણ્ડ મહાકાય સૂર્યકોટિસમપ્રભ। નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા॥હે વક્રતુંડ, મહાકાય, કરોડ સૂર્ય જેવા તેજસ્વી ગણેશ, મારાં બધાં કાર્ય સદા નિર્વિઘ્ન કરો.સંકલ્પ — હેતુ કહો
જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી, અક્ષત અને એક ફૂલ લો. પોતાનું નામ, હિંદુ પંચાંગ મુજબ આજની તિથિ અને પૂજાનો હેતુ કહો — જેમ કે પરિવારના કલ્યાણ માટે. પછી પાણી જમીન પર કે થાળીમાં છોડી દો. આજનો સંપૂર્ણ સંકલ્પ વાંચવા "સંકલ્પ કરો" દબાવો.
ધ્યાન — દેવનું આવાહન
આંખો બંધ કરી દેવને સામે જુઓ. તેમને પધારવાનું આમંત્રણ આપતાં ચપટી અક્ષત અર્પણ કરો.
ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય। ધ્યાયામિ, આવાહયામિ॥પર્વત સજાવો
પર્વતમાં ફૂલ અને નાની ડાળીઓ ખોસો, આસપાસ દીવા મૂકો. કૃષ્ણનું ચિત્ર તેના પર કે પાસે મૂકો.
અન્નકૂટ
બધી વાનગીઓ પર્વત સામે મૂકો, દરેક પર તુલસીનું પાન. આસપાસ પાણી છાંટી હાથ જોડી ધરાવો.
પરિક્રમા
જગ્યા હોય તો પર્વતની સાત પ્રદક્ષિણા ઘડિયાળની દિશામાં કરો, દૂધ કે પાણીની પાતળી ધાર કરતાં અને નામ જપતાં.
ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય॥દીપ
દીવો ઉપાડી દેવને બતાવો અને ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફેરવો.
ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય। દીપં દર્શયામિ॥ક્ષમા પ્રાર્થના
હાથ જોડી, જે ખોટું થયું કે રહી ગયું તે માટે ક્ષમા માગો. દરેક પૂજા આનાથી પૂર્ણ થાય છે.
આવાહનં ન જાનામિ ન જાનામિ વિસર્જનમ્। પૂજાં ચૈવ ન જાનામિ ક્ષમસ્વ પરમેશ્વર॥ મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં સુરેશ્વર। યત્પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ મે॥મને આવાહન નથી આવડતું, વિસર્જન નથી આવડતું, પૂજા પણ નથી આવડતી; હે પરમેશ્વર, મને ક્ષમા કરો. મંત્ર, ક્રિયા કે ભક્તિ વગરની જે પૂજા મેં કરી, તે પરિપૂર્ણ થાઓ.ભોજન વહેંચો
અન્નકૂટ પરિવાર, પડોશીઓ અને જરૂરિયાતમંદોને પીરસો. ગાયો હોય તો તેમને તાજું ઘાસ અને ગોળ આપો.
ઉપવાસ
ઉપવાસ જરૂરી નથી.
કરવું સારું
- વધુ રાંધી વહેંચો; આ દિવસ વહેંચેલી સમૃદ્ધિનો છે.
- જે તમને ખવડાવે છે તેમનો આભાર માનો: ખેડૂત, રસોઈયા, પશુપાલક.
પરંપરા ટાળે છે
- ભોજન બગાડશો નહીં; ખવાય એટલું જ પીરસો.
- પર્વત પર પ્લાસ્ટિકની સજાવટ ન કરો.
કૃષ્ણે લોકોને જે ખરેખર પાળે છે તેનું સન્માન કરવા કહ્યું. સહિયારું ભોજન અને ધરતીનું સ્મરણ જ પૂરી પૂજા છે.
પરંપરાઓ અલગ અલગ હોય છે. તમારા પરિવારની રીત અનુસરો.