મહાશિવરાત્રી પૂજા
શિવની રાત્રિ: અભિષેક, બીલીપત્ર અને ચાર પ્રહર
સામાન્ય રીત — મોટાભાગનાં ઘર
મહાશિવરાત્રી, મહા (અમાંત) કૃષ્ણ ચતુર્દશી, આખી રાત. મુખ્ય પૂજા મધ્યરાત્રિએ, નિશીથ કાળમાં. મુહૂર્ત ઍપના તહેવાર કાર્ડ પર સમય દેખાય છે.
દરેક પૂજા લગભગ 30 મિનિટ; રાતના પ્રહર તમારા પર
આ રાત્રે ભક્તો શિવ સાથે જાગે છે. શિવલિંગને પાણી અને દૂધથી સ્નાન કરાવાય છે, બીલીપત્ર ચઢે છે, અને રાતના ચાર પ્રહરમાં તેમનું નામ જપાય છે. માસિક શિવરાત્રીએ આ જ ક્રમ નાના રૂપે કરી શકાય. કોઈ મંત્ર અઘરો લાગે તો તેની જગ્યાએ "ॐ નમઃ શિવાય" કહી શકો.
આ પૂજાની પ્રાર્થનાઓ
Shubham Karoti ›Vakratunda Mahakaya ›Shuklambaradharam ›Mushikavahana ›Om Namah Shivaya ›Mahamrityunjaya Mantra ›Om Jai Shiv Omkara ›Karpura Gauram ›
તૈયારી
આગલા દિવસે
- પૂજાની જગ્યા સાફ કરો અને હળવું સાદું ભોજન લો.
- બીલીપત્ર ખરીદો, અથવા મંદિર કે બગીચામાંથી માંગો; ફાટ્યા વિનાનાં આખાં ત્રિદળ પાન પસંદ કરો.
એ જ દિવસે
- વહેલા સ્નાન કરો અને સવારના સંકલ્પમાં ઉપવાસનો નિશ્ચય કરો.
- અભિષેક માટે દૂધ, દહીં, મધ અને ઘી સાંજ પહેલાં તૈયાર રાખો.
તમારે શું જોઈએ
શિવ માટે
- 1શિવલિંગ, અથવા શિવનું ચિત્રઘરે કાંઠાવાળી થાળીમાં નાનું લિંગ ચાલે.
- 11, 21 કે 108બીલીપત્રઆખાં ત્રિદળ પાન.
- થોડું થોડુંપાણી, દૂધ, દહીં, મધ, ઘી અને ખાંડ
- થોડુંચંદન અને ભસ્મ (વિભૂતિ)
- એક મુઠ્ઠીધતૂરો કે સફેદ ફૂલ, અને ધતૂરાનું ફળ હોય તો
- 1 થાળીફળ અને ઠંડાઈ કે દૂધની મીઠાઈ
પૂજા સ્થાન માટે
- 1તેની નીચે મૂકવા સ્વચ્છ કપડુંલાલ કે પીળું પરંપરાગત છે.
- 1પૂજાની થાળી
થાળીમાં
- 1રૂની વાટવાળો દીવોઘી કે તલનું તેલ.
- 2અગરબત્તી
- 1 મોટી ચમચીઅક્ષત — આખા ચોખા
- એક મુઠ્ઠીતાજાં ફૂલ
- 1ચમચી સાથે સ્વચ્છ પાણીનું નાનું પાત્ર
- 1નાની ઘંટડીવૈકલ્પિક.
અર્પણ માટે
- થોડુંફળ, ગોળ, સાકર કે ઘરે તાજું બનાવેલું કંઈ પણ
- 1 કે 2 ટુકડાઆરતી માટે કપૂરવૈકલ્પિક; તેને બદલે દીવો લઈ શકાય.
પૂજા
શાંતિથી બેસો
આસન કે વાળેલા કપડા પર પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખી દેવ સામે બેસો. થાળી જમણી બાજુ રાખો. એક ઊંડો શ્વાસ લો અને થોડી મિનિટ દિવસને થોભવા દો.
આચમન — ત્રણ વાર પાણી પીવું
જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી લઈ ત્રણ વાર પીઓ, દરેક ઘૂંટ સાથે પહેલાં ત્રણ નામ બોલો. પછી ચોથું નામ બોલતાં થોડા પાણીથી જમણો હાથ ધોઈ લો.
ૐ કેશવાય નમઃ। ૐ નારાયણાય નમઃ। ૐ માધવાય નમઃ। ૐ ગોવિન્દાય નમઃ॥કેશવ, નારાયણ અને માધવને નમસ્કાર; ગોવિંદને નમસ્કાર.પોતાને અને સ્થાનને પવિત્ર કરો
પાણીમાં બોળેલું એક ફૂલ લઈ આ શ્લોક બોલતાં પોતાના પર, થાળી પર અને પૂજા સ્થાન પર થોડાં ટીપાં છાંટો.
ૐ અપવિત્રઃ પવિત્રો વા સર્વાવસ્થાં ગતોઽપિ વા। યઃ સ્મરેત્ પુણ્ડરીકાક્ષં સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ શુચિઃ॥પવિત્ર હોય કે અપવિત્ર, કોઈ પણ અવસ્થામાં હોય, જે કમળનયન ભગવાનનું સ્મરણ કરે છે તે અંદર-બહારથી શુદ્ધ થાય છે.દીવો કરો
દીવો પ્રગટાવી દેવની જમણી બાજુ મૂકો અને તેને હાથ જોડો.
શુભં કરોતિ કલ્યાણમારોગ્યં ધનસમ્પદઃ। શત્રુબુદ્ધિવિનાશાય દીપજ્યોતિર્નમોઽસ્તુ તે॥શુભ, કલ્યાણ, આરોગ્ય અને ધનસંપત્તિ આપનારી અને દુર્બુદ્ધિનો નાશ કરનારી દીપજ્યોતિને નમસ્કાર.ગણેશજીનું સ્મરણ
દરેક પૂજા વિઘ્નહર્તા ગણેશજીથી શરૂ થાય છે. હાથ જોડી આ શ્લોક એક વાર બોલો.
વક્રતુણ્ડ મહાકાય સૂર્યકોટિસમપ્રભ। નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા॥હે વક્રતુંડ, મહાકાય, કરોડ સૂર્ય જેવા તેજસ્વી ગણેશ, મારાં બધાં કાર્ય સદા નિર્વિઘ્ન કરો.સંકલ્પ — હેતુ કહો
જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી, અક્ષત અને એક ફૂલ લો. પોતાનું નામ, હિંદુ પંચાંગ મુજબ આજની તિથિ અને પૂજાનો હેતુ કહો — જેમ કે પરિવારના કલ્યાણ માટે. પછી પાણી જમીન પર કે થાળીમાં છોડી દો. આજનો સંપૂર્ણ સંકલ્પ વાંચવા "સંકલ્પ કરો" દબાવો.
ધ્યાન — દેવનું આવાહન
આંખો બંધ કરી દેવને સામે જુઓ. તેમને પધારવાનું આમંત્રણ આપતાં ચપટી અક્ષત અર્પણ કરો.
ૐ નમઃ શિવાય। ધ્યાયામિ, આવાહયામિ॥અભિષેક — લિંગને સ્નાન
મંત્ર જપતાં લિંગ પર ધીમે ધીમે પાણી રેડો. પછી એક પછી એક દૂધ, દહીં, મધ, ઘી અને ખાંડ, દરેક વચ્ચે પાણી. અંતે શુદ્ધ પાણી, હળવેથી લૂછી, ચંદન અને ભસ્મ લગાવો.
ૐ નમઃ શિવાય॥બીલીપત્ર
આ શ્લોક બોલતાં લિંગ પર એક પછી એક બીલીપત્ર ચઢાવો, સુંવાળી બાજુ નીચે, ડીંટું તમારી તરફ.
ત્રિદલં ત્રિગુણાકારં ત્રિનેત્રં ચ ત્રિયાયુધમ્। ત્રિજન્મપાપસંહારં એકબિલ્વં શિવાર્પણમ્॥ત્રણ દળનું, ત્રણ ગુણનું રૂપ, ત્રણ નેત્ર અને ત્રણ આયુધનું, ત્રણ જન્મનાં પાપ નાશ કરનાર: આ એક બીલીપત્ર શિવને અર્પણ.પુષ્પ — ફૂલ
ફૂલ દેવના ચરણોમાં એક-એક કરીને કે થોડાં સાથે અર્પણ કરો.
ૐ નમઃ શિવાય। પુષ્પાણિ સમર્પયામિ॥ધૂપ
અગરબત્તી પ્રગટાવી દેવ સામે ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ધીમે ફેરવો. ઘંટડી હોય તો ડાબા હાથે વગાડો.
ૐ નમઃ શિવાય। ધૂપમ્ આઘ્રાપયામિ॥દીપ
દીવો ઉપાડી દેવને બતાવો અને ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફેરવો.
ૐ નમઃ શિવાય। દીપં દર્શયામિ॥નૈવેદ્ય — ભોગ
ભોગ દેવ સામે મૂકો. તેની આસપાસ થોડું પાણી છાંટી હાથ જોડી અર્પણ કરો. જાણે તે સ્વીકારાઈ રહ્યો હોય એમ એક ક્ષણ થોભો.
ૐ નમઃ શિવાય। નૈવેદ્યં નિવેદયામિ॥ॐ નમઃ શિવાય જપો
રુદ્રાક્ષ કે કોઈ પણ માળા પર 108 વાર, કે જેટલું થાય, જપો.
ૐ નમઃ શિવાય॥મહામૃત્યુંજય
જાણતા હો કે વાંચવા ઇચ્છો તો મહામૃત્યુંજય મંત્ર બોલો, જે આરોગ્ય અને રક્ષાની પ્રાર્થના છે. ત્રણ વાર પૂરતું; સમય હોય તો 108.
આરતી
કપૂર પ્રગટાવી પરિવાર સાથે ॐ જય શિવ ઓમકારા ગાઓ, જ્યોત ઘડિયાળની દિશામાં ફેરવો. ઘણા કર્પૂર ગૌરં શ્લોકથી સમાપન કરે છે.
પ્રદક્ષિણા — શ્રદ્ધાથી ફરવું
આ શ્લોક બોલતાં પોતાની જગ્યાએ ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફરો (જગ્યા હોય તો પૂજા સ્થાનની પ્રદક્ષિણા કરો).
યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ જન્માન્તરકૃતાનિ ચ। તાનિ તાનિ વિનશ્યન્તિ પ્રદક્ષિણપદે પદે॥પાછલા જન્મોમાં થયેલાં બધાં પાપ ભગવાનની પ્રદક્ષિણાના દરેક પગલે નાશ પામે છે.ક્ષમા પ્રાર્થના
હાથ જોડી, જે ખોટું થયું કે રહી ગયું તે માટે ક્ષમા માગો. દરેક પૂજા આનાથી પૂર્ણ થાય છે.
આવાહનં ન જાનામિ ન જાનામિ વિસર્જનમ્। પૂજાં ચૈવ ન જાનામિ ક્ષમસ્વ પરમેશ્વર॥ મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં સુરેશ્વર। યત્પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ મે॥મને આવાહન નથી આવડતું, વિસર્જન નથી આવડતું, પૂજા પણ નથી આવડતી; હે પરમેશ્વર, મને ક્ષમા કરો. મંત્ર, ક્રિયા કે ભક્તિ વગરની જે પૂજા મેં કરી, તે પરિપૂર્ણ થાઓ.ચાર પ્રહર
રાત ચાર પ્રહરમાં વહેંચાયેલી છે. કરો તો દરેક પ્રહરની શરૂઆતમાં અભિષેક અને બીલી ફરી કરો. નહીં તો મધ્યરાત્રિની એક પૂજા જ તેનો સાર. જેટલું થાય જાગો, જપ, વાંચન કે મૌનમાં.
પારણું — ઉપવાસ છોડો
બીજી સવારે સ્નાન અને નાની પ્રાર્થના પછી, ઉપવાસ કાર્ડ પર દેખાતા સમયમાં ઉપવાસ છોડો. પ્રસાદથી શરૂઆત કરો.
ઉપવાસ
ઘણા દિવસ-રાત કડક ઉપવાસ કરે છે, જરૂર હોય તો ફળ અને દૂધ લે છે, અને બીજી સવારે છોડે છે. વૃદ્ધો, બાળકો, બીમાર અને સગર્ભાઓએ જરૂર મુજબ ખાવું; ઉપવાસ નુકસાન જેવો નથી.
કરવું સારું
- રાત શાંત રાખો: ફોન ઓછો, જપ કે વાંચન વધુ.
- બીજી સવારે કોઈ જરૂરિયાતમંદને ફળ કે દૂધ આપો.
પરંપરા ટાળે છે
- પરંપરામાં શિવલિંગ પર તુલસી, કંકુ કે હળદર ચઢાવાતાં નથી.
- મંદિરમાં પરંપરા મુજબ લિંગની અડધી પ્રદક્ષિણા કરાય છે અને પાણી વહેવાની નીક ઓળંગાતી નથી.
શિવને ભોળાનાથ કહે છે, જે સહજ પ્રસન્ન થાય છે. સાચા મનથી પાણી, એક પાન અને તેમનું નામ પૂરતું ગણાય છે.
પરંપરાઓ અલગ અલગ હોય છે. તમારા પરિવારની રીત અનુસરો.