ମହାଶିବରାତ୍ରି ପୂଜା
ଶିବଙ୍କ ରାତି: ଅଭିଷେକ, ବେଲପତ୍ର ଓ ଚାରି ପ୍ରହର
ସାଧାରଣ ପଦ୍ଧତି — ଅଧିକାଂଶ ଘର
ମହାଶିବରାତ୍ରି, ମାଘ (ଅମାନ୍ତ) କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ରାତିସାରା। ମୁଖ୍ୟ ପୂଜା ମଧ୍ୟରାତିରେ, ନିଶୀଥ କାଳରେ। ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆପ୍ର ପର୍ବ କାର୍ଡରେ ସମୟ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରତି ପୂଜା ପ୍ରାୟ 30 ମିନିଟ; ରାତିର ପ୍ରହର ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା
ଏହି ରାତିରେ ଭକ୍ତମାନେ ଶିବଙ୍କ ସହ ଜାଗନ୍ତି। ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପାଣି ଓ କ୍ଷୀରରେ ସ୍ନାନ, ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣ, ଓ ରାତିର ଚାରି ପ୍ରହରରେ ତାଙ୍କ ନାମ ଜପ ହୁଏ। ମାସିକ ଶିବରାତ୍ରିରେ ଏହି କ୍ରମ ଛୋଟ କରି କରିହେବ। କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର କଷ୍ଟକର ଲାଗିଲେ ବଦଳରେ "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" କହିପାରିବେ।
ଏହି ପୂଜାର ପ୍ରାର୍ଥନା
Shubham Karoti ›Vakratunda Mahakaya ›Shuklambaradharam ›Mushikavahana ›Om Namah Shivaya ›Mahamrityunjaya Mantra ›Om Jai Shiv Omkara ›Karpura Gauram ›
ପ୍ରସ୍ତୁତି
ପୂର୍ବ ଦିନ
- ପୂଜା ସ୍ଥାନ ସଫା କରି ହାଲୁକା ସାଦା ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ।
- ବେଲପତ୍ର କିଣନ୍ତୁ, ବା ମନ୍ଦିର ବା ବଗିଚାରୁ ମାଗନ୍ତୁ; ନ ଚିରିଥିବା ପୂରା ତ୍ରିଦଳ ପତ୍ର ବାଛନ୍ତୁ।
ସେହି ଦିନ
- ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କରି ସକାଳ ସଂକଳ୍ପରେ ଉପବାସର ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ।
- ଅଭିଷେକର କ୍ଷୀର, ଦହି, ମହୁ ଓ ଘିଅ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖନ୍ତୁ।
ଦରକାର
ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ
- 1ଶିବଲିଙ୍ଗ, ବା ଶିବଙ୍କ ଚିତ୍ରଘରେ ଧାର ଥିବା ଥାଳିରେ ଛୋଟ ଲିଙ୍ଗ ଚଳିବ।
- 11, 21 ବା 108ବେଲପତ୍ରପୂରା ତ୍ରିଦଳ ପତ୍ର।
- ଟିକେ ଟିକେପାଣି, କ୍ଷୀର, ଦହି, ମହୁ, ଘିଅ ଓ ଚିନି
- ଟିକେଚନ୍ଦନ ଓ ଭସ୍ମ (ବିଭୂତି)
- ଏକ ମୁଠାଧତୁରା ବା ଧଳା ଫୁଲ, ଓ ଧତୁରା ଫଳ ଥିଲେ
- 1 ଥାଳିଫଳ ଓ ଥଣ୍ଡାଇ ବା କ୍ଷୀର ମିଠା
ପୂଜା ସ୍ଥାନ ପାଇଁ
- ୧ତା ତଳେ ରଖିବାକୁ ସଫା କପଡ଼ାଲାଲ ବା ହଳଦିଆ ପାରମ୍ପରିକ।
- ୧ପୂଜା ଥାଳି
ଥାଳିରେ
- ୧କପା ସଳିତାର ଦୀପଘିଅ ବା ରାଶି ତେଲ।
- ୨ଧୂପକାଠି
- ୧ ବଡ଼ ଚାମଚଅକ୍ଷତ — ଅଭଙ୍ଗା ଚାଉଳ
- ଏକ ମୁଠାତାଜା ଫୁଲ
- ୧ଚାମଚ ସହ ସଫା ପାଣିର ଛୋଟ ପାତ୍ର
- ୧ଛୋଟ ଘଣ୍ଟିଇଚ୍ଛାଧୀନ।
ଅର୍ପଣ ପାଇଁ
- ଟିକେଫଳ, ଗୁଡ଼, ମିଶ୍ରି ବା ଘରେ ତାଜା ରନ୍ଧା ଯାହା କିଛି
- ୧ ବା ୨ ଖଣ୍ଡଆରତି ପାଇଁ କର୍ପୂରଇଚ୍ଛାଧୀନ; ବଦଳରେ ଦୀପ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ।
ପୂଜା
ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସନ୍ତୁ
ଆସନ ବା ଭାଙ୍ଗିଥିବା କପଡ଼ା ଉପରେ ପୂର୍ବ ବା ଉତ୍ତର ମୁହାଁ ହୋଇ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସନ୍ତୁ। ଥାଳି ଡାହାଣ ପଟେ ରଖନ୍ତୁ। ଗୋଟିଏ ଗଭୀର ନିଃଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ କିଛି ମିନିଟ ଦିନକୁ ଅଟକିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଆଚମନ — ତିନିଥର ପାଣି ପିଅନ୍ତୁ
ଡାହାଣ ପାପୁଲିରେ ଟିକେ ପାଣି ନେଇ ତିନିଥର ପିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରତି ଢୋକରେ ପ୍ରଥମ ତିନୋଟି ନାମ କୁହନ୍ତୁ। ତା’ପରେ ଚତୁର୍ଥ ନାମ କହି ଟିକେ ପାଣିରେ ଡାହାଣ ହାତ ଧୋଇ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଓଁ କେଶଵାଯ ନମଃ। ଓଁ ନାରାଯଣାଯ ନମଃ। ଓଁ ମାଧଵାଯ ନମଃ। ଓଁ ଗୋଵିନ୍ଦାଯ ନମଃ॥କେଶବ, ନାରାୟଣ ଓ ମାଧବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।ନିଜକୁ ଓ ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ
ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇଥିବା ଗୋଟିଏ ଫୁଲ ନେଇ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହୁ କହୁ ନିଜ ଉପରେ, ଥାଳି ଓ ପୂଜା ସ୍ଥାନରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ଛିଞ୍ଚନ୍ତୁ।
ଓଁ ଅପଵିତ୍ରଃ ପଵିତ୍ରୋ ଵା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାଂ ଗତୋଽପି ଵା। ଯଃ ସ୍ମରେତ୍ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ସ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଃ ଶୁଚିଃ॥ପବିତ୍ର ହେଉ ବା ଅପବିତ୍ର, ଯେକୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଉ, ଯିଏ ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ ସେ ଭିତର-ବାହାରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।ଦୀପ ଜାଳନ୍ତୁ
ଦୀପ ଜାଳି ଦେବତାଙ୍କ ଡାହାଣ ପଟେ ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ତାକୁ ହାତ ଯୋଡ଼ନ୍ତୁ।
ଶୁଭଂ କରୋତି କଲ୍ଯାଣମାରୋଗ୍ଯଂ ଧନସମ୍ପଦଃ। ଶତ୍ରୁବୁଦ୍ଧିଵିନାଶାଯ ଦୀପଜ୍ଯୋତିର୍ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ॥ଶୁଭ, କଲ୍ୟାଣ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଧନସମ୍ପଦ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ନାଶ କରୁଥିବା ଦୀପଜ୍ୟୋତିକୁ ନମସ୍କାର।ଗଣେଶଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜା ବିଘ୍ନହର୍ତ୍ତା ଗଣେଶଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ହାତ ଯୋଡ଼ି ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଥରେ କୁହନ୍ତୁ।
ଵକ୍ରତୁଣ୍ଡ ମହାକାଯ ସୂର୍ଯକୋଟିସମପ୍ରଭ। ନିର୍ଵିଘ୍ନଂ କୁରୁ ମେ ଦେଵ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଦା॥ହେ ବକ୍ରତୁଣ୍ଡ, ମହାକାୟ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଗଣେଶ, ମୋର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା ନିର୍ବିଘ୍ନ କର।ସଂକଳ୍ପ — ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୁହନ୍ତୁ
ଡାହାଣ ପାପୁଲିରେ ଟିକେ ପାଣି, ଅକ୍ଷତ ଓ ଗୋଟିଏ ଫୁଲ ନିଅନ୍ତୁ। ନିଜ ନାମ, ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ ଆଜିର ତିଥି ଏବଂ ପୂଜାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୁହନ୍ତୁ — ଯେପରି ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ତା’ପରେ ପାଣି ଭୂମିରେ ବା ଥାଳିରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତୁ। ଆଜିର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂକଳ୍ପ ପଢ଼ିବାକୁ "ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତୁ" ଦବାନ୍ତୁ।
ଧ୍ୟାନ — ଆବାହନ
ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ। ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇ ଏକ ଚିମୁଟି ଅକ୍ଷତ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
ଓଁ ନମଃ ଶିଵାଯ। ଧ୍ଯାଯାମି, ଆଵାହଯାମି॥ଅଭିଷେକ — ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାନ
ମନ୍ତ୍ର ଜପି ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଧୀରେ ପାଣି ଢାଳନ୍ତୁ। ତା'ପରେ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି କ୍ଷୀର, ଦହି, ମହୁ, ଘିଅ ଓ ଚିନି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଝିରେ ପାଣି। ଶେଷରେ ସଫା ପାଣି, ଧୀରେ ପୋଛି, ଚନ୍ଦନ ଓ ଭସ୍ମ ଲଗାନ୍ତୁ।
ଓଁ ନମଃ ଶିଵାଯ॥ବେଲପତ୍ର
ଏହି ଶ୍ଳୋକ କହି ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଗୋଟି ଗୋଟି ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ, ଚିକ୍କଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ତଳକୁ, ବେଣ୍ଟ ଆପଣଙ୍କ ଆଡ଼କୁ।
ତ୍ରିଦଲଂ ତ୍ରିଗୁଣାକାରଂ ତ୍ରିନେତ୍ରଂ ଚ ତ୍ରିଯାଯୁଧମ୍। ତ୍ରିଜନ୍ମପାପସଂହାରଂ ଏକବିଲ୍ଵଂ ଶିଵାର୍ପଣମ୍॥ତିନି ଦଳର, ତିନି ଗୁଣର ରୂପ, ତିନି ନେତ୍ର ଓ ତିନି ଆୟୁଧର, ତିନି ଜନ୍ମର ପାପ ନାଶକ: ଏହି ଗୋଟିଏ ବେଲପତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ।ପୁଷ୍ପ — ଫୁଲ
ଫୁଲ ଦେବତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଗୋଟି ଗୋଟି ବା କିଛି ଏକାଠି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
ଓଁ ନମଃ ଶିଵାଯ। ପୁଷ୍ପାଣି ସମର୍ପଯାମି॥ଧୂପ
ଧୂପ ଜାଳି ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଦିଗରେ ତିନିଥର ଧୀରେ ବୁଲାନ୍ତୁ। ଘଣ୍ଟି ଥିଲେ ବାମ ହାତରେ ବଜାନ୍ତୁ।
ଓଁ ନମଃ ଶିଵାଯ। ଧୂପମ୍ ଆଘ୍ରାପଯାମି॥ଦୀପ
ଦୀପ ଉଠାଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ ଏବଂ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଦିଗରେ ତିନିଥର ବୁଲାନ୍ତୁ।
ଓଁ ନମଃ ଶିଵାଯ। ଦୀପଂ ଦର୍ଶଯାମି॥ନୈବେଦ୍ୟ — ଭୋଗ
ଭୋଗ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖନ୍ତୁ। ଚାରିପଟେ ଟିକେ ପାଣି ଛିଞ୍ଚି ହାତ ଯୋଡ଼ି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ଯେପରି ତାହା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଛି, ସେପରି କ୍ଷଣେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଓଁ ନମଃ ଶିଵାଯ। ନୈଵେଦ୍ଯଂ ନିଵେଦଯାମି॥ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ ଜପ କରନ୍ତୁ
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ବା ଯେକୌଣସି ମାଳାରେ 108 ଥର, ବା ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ଜପ କରନ୍ତୁ।
ଓଁ ନମଃ ଶିଵାଯ॥ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ
ଜାଣିଥିଲେ ବା ପଢ଼ିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର କୁହନ୍ତୁ, ଏହା ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷାର ପ୍ରାର୍ଥନା। ତିନି ଥର ଯଥେଷ୍ଟ; ସମୟ ଥିଲେ 108।
ଆରତି
କର୍ପୂର ଜାଳି ପରିବାର ସହ ଓଁ ଜୟ ଶିବ ଓଙ୍କାରା ଗାଆନ୍ତୁ, ଶିଖା ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗରେ ବୁଲାନ୍ତୁ। ଅନେକ କର୍ପୂର ଗୌରଂ ଶ୍ଳୋକରେ ଶେଷ କରନ୍ତି।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା
ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହୁ କହୁ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଦିଗରେ ତିନିଥର ବୁଲନ୍ତୁ (ସ୍ଥାନ ଥିଲେ ପୂଜା ସ୍ଥାନର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତୁ)।
ଯାନି କାନି ଚ ପାପାନି ଜନ୍ମାନ୍ତରକୃତାନି ଚ। ତାନି ତାନି ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣପଦେ ପଦେ॥ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାର ପ୍ରତି ପାଦରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା
ହାତ ଯୋଡ଼ି, ଯାହା ଭୁଲ ହେଲା ବା ବାଦ ପଡ଼ିଲା ତା’ ପାଇଁ କ୍ଷମା ମାଗନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜା ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ଆଵାହନଂ ନ ଜାନାମି ନ ଜାନାମି ଵିସର୍ଜନମ୍। ପୂଜାଂ ଚୈଵ ନ ଜାନାମି କ୍ଷମସ୍ଵ ପରମେଶ୍ଵର॥ ମନ୍ତ୍ରହୀନଂ କ୍ରିଯାହୀନଂ ଭକ୍ତିହୀନଂ ସୁରେଶ୍ଵର। ଯତ୍ପୂଜିତଂ ମଯା ଦେଵ ପରିପୂର୍ଣଂ ତଦସ୍ତୁ ମେ॥ମୁଁ ଆବାହନ ଜାଣେ ନାହିଁ, ବିସର୍ଜନ ଜାଣେ ନାହିଁ, ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ; ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ମୋତେ କ୍ଷମା କର। ମନ୍ତ୍ର, କ୍ରିୟା ବା ଭକ୍ତିହୀନ ଯେଉଁ ପୂଜା ମୁଁ କଲି, ତାହା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।ଚାରି ପ୍ରହର
ରାତି ଚାରି ପ୍ରହରରେ ବିଭକ୍ତ। କଲେ ପ୍ରତି ପ୍ରହର ଆରମ୍ଭରେ ଅଭିଷେକ ଓ ବେଲ ପୁଣି କରନ୍ତୁ। ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟରାତିର ଗୋଟିଏ ପୂଜା ହିଁ ଏହାର ସାର। ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଜାଗନ୍ତୁ, ଜପ, ପାଠ ବା ମୌନରେ।
ପାରଣ — ଉପବାସ ଭାଙ୍ଗନ୍ତୁ
ପରଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ ଓ ଛୋଟ ପ୍ରାର୍ଥନା ପରେ, ଉପବାସ କାର୍ଡରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ସମୟରେ ଉପବାସ ଭାଙ୍ଗନ୍ତୁ। ପ୍ରସାଦରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।
ଉପବାସ
ଅନେକ ଦିନ-ରାତି କଠୋର ଉପବାସ ରହନ୍ତି, ଦରକାର ହେଲେ ଫଳ ଓ କ୍ଷୀର ନିଅନ୍ତି, ଓ ପରଦିନ ସକାଳେ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି। ବୟସ୍କ, ପିଲା, ଅସୁସ୍ଥ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ଦରକାର ଅନୁସାରେ ଖାଆନ୍ତୁ; ଉପବାସ କ୍ଷତିର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
କରିବା ଭଲ
- ରାତି ଶାନ୍ତ ରଖନ୍ତୁ: ଫୋନ କମ୍, ଜପ ବା ପାଠ ଅଧିକ।
- ପରଦିନ ସକାଳେ ଜଣେ ଅଭାବୀଙ୍କୁ ଫଳ ବା କ୍ଷୀର ଦିଅନ୍ତୁ।
ପରମ୍ପରା ଏଡ଼ାଏ
- ପରମ୍ପରାରେ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ତୁଳସୀ, କୁମକୁମ ବା ହଳଦୀ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ।
- ମନ୍ଦିରରେ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗର ଅଧା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରାଯାଏ ଓ ପାଣି ବହିବା ନାଳ ଡେଇଁଯାଏ ନାହିଁ।
ଶିବଙ୍କୁ ଭୋଳାନାଥ କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସଚ୍ଚା ମନରେ ପାଣି, ଗୋଟିଏ ପତ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ନାମ ଯଥେଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପରମ୍ପରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ। ନିଜ ପରିବାରର ଧାରା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।