લક્ષ્મી પૂજા
દિવાળીની સાંજે લક્ષ્મી અને ગણેશનું ઘરે સ્વાગત
સામાન્ય રીત — મોટાભાગનાં ઘર
દિવાળી, આસો અમાસ, સાંજના પ્રદોષ કાળમાં, શક્ય હોય તો સ્થિર લગ્નમાં. મુહૂર્ત ઍપના તહેવાર કાર્ડ પર આજનો સમય દેખાય છે.
લગભગ 45 મિનિટ
દિવાળીની સાંજે ઘરમાં સમૃદ્ધિની દેવી લક્ષ્મીનું સ્વાગત થાય છે, સાથે વિઘ્નહર્તા ગણેશ હોય છે. ઘર સાફ થાય છે, દીવા પ્રગટે છે અને ધનનું પણ સન્માન થાય છે: સિક્કા, ઘરેણાં અને ચોપડા તેમની સામે મુકાય છે. કોઈ મંત્ર અઘરો લાગે તો તેની જગ્યાએ "ॐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ" કહી શકો.
આ પૂજાની પ્રાર્થનાઓ
Shubham Karoti ›Vakratunda Mahakaya ›Shuklambaradharam ›Mushikavahana ›Namastestu Mahamaye ›Om Shreem Mahalakshmyai Namah ›Om Jai Lakshmi Mata ›Shanti Mantra ›
તૈયારી
થોડા દિવસ પહેલાં
- આખું ઘર સાફ કરો, ખાસ કરીને પ્રવેશદ્વાર; માન્યતા છે કે લક્ષ્મી સ્વચ્છ અને પ્રકાશિત ઘરમાં આવે છે.
- પરિવારમાં દર વર્ષે બદલવાની પ્રથા હોય તો લક્ષ્મી-ગણેશની નવી મૂર્તિ કે ચિત્ર લાવો.
દિવાળીના દિવસે
- દ્વારે રંગોળી કરો; પ્રથા હોય તો અંદર આવતાં નાનાં પગલાં પણ.
- દીવા ગોઠવી રાખો, અને ધાણી-પતાસાં અને મીઠાઈ મુહૂર્ત પહેલાં તૈયાર રાખો.
તમારે શું જોઈએ
લક્ષ્મીજી માટે
- એક-એકલક્ષ્મી અને ગણેશની મૂર્તિ કે ચિત્ર
- 1પાણી, આંબાનાં પાન અને નાળિયેર સાથે કળશ
- એક મુઠ્ઠીકમળ કે લાલ અને ગુલાબી ફૂલકમળ ન મળે તો ગલગોટા ચાલે.
- જે હોય તેસિક્કા, ઘરેણાં અને ચોપડા
- 1 થાળીધાણી, પતાસાં અને મીઠાઈ
- 11 કે વધુતેલ કે ઘીના માટીના દીવા
પૂજા સ્થાન માટે
- 1તેની નીચે મૂકવા સ્વચ્છ કપડુંલાલ કે પીળું પરંપરાગત છે.
- 1પૂજાની થાળી
થાળીમાં
- 1રૂની વાટવાળો દીવોઘી કે તલનું તેલ.
- 2અગરબત્તી
- ચપટી-ચપટીકંકુ અને હળદર
- થોડુંચંદનચંદન ન હોય તો કંકુ લો.
- 1 મોટી ચમચીઅક્ષત — થોડા કંકુમાં ભેળવેલા આખા ચોખા
- એક મુઠ્ઠીતાજાં ફૂલ
- 1ચમચી સાથે સ્વચ્છ પાણીનું નાનું પાત્ર
- 1નાની ઘંટડીવૈકલ્પિક.
અર્પણ માટે
- થોડુંફળ, ગોળ, સાકર કે ઘરે તાજું બનાવેલું કંઈ પણ
- 1 કે 2 ટુકડાઆરતી માટે કપૂરવૈકલ્પિક; તેને બદલે દીવો લઈ શકાય.
પૂજા
વેદી ગોઠવો
સ્વચ્છ લાલ કપડા પર, સામેથી જોતાં ડાબે ગણેશ અને જમણે લક્ષ્મી મૂકો. સામે થોડા ચોખા પર કળશ મૂકો, અને પાસે સિક્કા, ઘરેણાં અને ચોપડા મૂકો.
શાંતિથી બેસો
આસન કે વાળેલા કપડા પર પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મુખ રાખી દેવ સામે બેસો. થાળી જમણી બાજુ રાખો. એક ઊંડો શ્વાસ લો અને થોડી મિનિટ દિવસને થોભવા દો.
આચમન — ત્રણ વાર પાણી પીવું
જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી લઈ ત્રણ વાર પીઓ, દરેક ઘૂંટ સાથે પહેલાં ત્રણ નામ બોલો. પછી ચોથું નામ બોલતાં થોડા પાણીથી જમણો હાથ ધોઈ લો.
ૐ કેશવાય નમઃ। ૐ નારાયણાય નમઃ। ૐ માધવાય નમઃ। ૐ ગોવિન્દાય નમઃ॥કેશવ, નારાયણ અને માધવને નમસ્કાર; ગોવિંદને નમસ્કાર.પોતાને અને સ્થાનને પવિત્ર કરો
પાણીમાં બોળેલું એક ફૂલ લઈ આ શ્લોક બોલતાં પોતાના પર, થાળી પર અને પૂજા સ્થાન પર થોડાં ટીપાં છાંટો.
ૐ અપવિત્રઃ પવિત્રો વા સર્વાવસ્થાં ગતોઽપિ વા। યઃ સ્મરેત્ પુણ્ડરીકાક્ષં સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ શુચિઃ॥પવિત્ર હોય કે અપવિત્ર, કોઈ પણ અવસ્થામાં હોય, જે કમળનયન ભગવાનનું સ્મરણ કરે છે તે અંદર-બહારથી શુદ્ધ થાય છે.દીવો કરો
દીવો પ્રગટાવી દેવની જમણી બાજુ મૂકો અને તેને હાથ જોડો.
શુભં કરોતિ કલ્યાણમારોગ્યં ધનસમ્પદઃ। શત્રુબુદ્ધિવિનાશાય દીપજ્યોતિર્નમોઽસ્તુ તે॥શુભ, કલ્યાણ, આરોગ્ય અને ધનસંપત્તિ આપનારી અને દુર્બુદ્ધિનો નાશ કરનારી દીપજ્યોતિને નમસ્કાર.ગણેશજીનું સ્મરણ
દરેક પૂજા વિઘ્નહર્તા ગણેશજીથી શરૂ થાય છે. હાથ જોડી આ શ્લોક એક વાર બોલો.
વક્રતુણ્ડ મહાકાય સૂર્યકોટિસમપ્રભ। નિર્વિઘ્નં કુરુ મે દેવ સર્વકાર્યેષુ સર્વદા॥હે વક્રતુંડ, મહાકાય, કરોડ સૂર્ય જેવા તેજસ્વી ગણેશ, મારાં બધાં કાર્ય સદા નિર્વિઘ્ન કરો.સંકલ્પ — હેતુ કહો
જમણી હથેળીમાં થોડું પાણી, અક્ષત અને એક ફૂલ લો. પોતાનું નામ, હિંદુ પંચાંગ મુજબ આજની તિથિ અને પૂજાનો હેતુ કહો — જેમ કે પરિવારના કલ્યાણ માટે. પછી પાણી જમીન પર કે થાળીમાં છોડી દો. આજનો સંપૂર્ણ સંકલ્પ વાંચવા "સંકલ્પ કરો" દબાવો.
ધ્યાન — દેવનું આવાહન
આંખો બંધ કરી દેવને સામે જુઓ. તેમને પધારવાનું આમંત્રણ આપતાં ચપટી અક્ષત અર્પણ કરો.
ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ। ધ્યાયામિ, આવાહયામિ॥ગંધ — ચંદન
અનામિકા આંગળીથી દેવને ચંદન કે કંકુનું તિલક કરો.
ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ। ગન્ધં સમર્પયામિ॥પુષ્પ — ફૂલ
ફૂલ દેવના ચરણોમાં એક-એક કરીને કે થોડાં સાથે અર્પણ કરો.
ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ। પુષ્પાણિ સમર્પયામિ॥ધૂપ
અગરબત્તી પ્રગટાવી દેવ સામે ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ધીમે ફેરવો. ઘંટડી હોય તો ડાબા હાથે વગાડો.
ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ। ધૂપમ્ આઘ્રાપયામિ॥દીપ
દીવો ઉપાડી દેવને બતાવો અને ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફેરવો.
ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ। દીપં દર્શયામિ॥નૈવેદ્ય — ભોગ
ભોગ દેવ સામે મૂકો. તેની આસપાસ થોડું પાણી છાંટી હાથ જોડી અર્પણ કરો. જાણે તે સ્વીકારાઈ રહ્યો હોય એમ એક ક્ષણ થોભો.
ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ। નૈવેદ્યં નિવેદયામિ॥નમસ્તેઽસ્તુ — મહાલક્ષ્મીની સ્તુતિ
આ શ્લોક બોલતાં તેમનાં ચરણોમાં કમળ કે લાલ ફૂલ અને એક સિક્કો અર્પણ કરો.
નમસ્તેઽસ્તુ મહામાયે શ્રીપીઠે સુરપૂજિતે। શઙ્ખચક્રગદાહસ્તે મહાલક્ષ્મિ નમોઽસ્તુ તે॥હે મહામાયા, શ્રીપીઠ પર દેવોથી પૂજિત, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર મહાલક્ષ્મી, તમને નમસ્કાર.તેમનો મંત્ર જપો
માળા પર 108 વાર, કે જેટલું થાય, જપો, અને મનમાં જેના માટે કૃતજ્ઞ છો તે યાદ કરો.
ૐ શ્રીં મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ॥આરતી
કપૂર પ્રગટાવી પરિવાર સાથે ॐ જય લક્ષ્મી માતા ગાઓ, જ્યોત ઘડિયાળની દિશામાં ફેરવો. પછી આરતી બધાને આપો.
પ્રદક્ષિણા — શ્રદ્ધાથી ફરવું
આ શ્લોક બોલતાં પોતાની જગ્યાએ ઘડિયાળની દિશામાં ત્રણ વાર ફરો (જગ્યા હોય તો પૂજા સ્થાનની પ્રદક્ષિણા કરો).
યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ જન્માન્તરકૃતાનિ ચ। તાનિ તાનિ વિનશ્યન્તિ પ્રદક્ષિણપદે પદે॥પાછલા જન્મોમાં થયેલાં બધાં પાપ ભગવાનની પ્રદક્ષિણાના દરેક પગલે નાશ પામે છે.ક્ષમા પ્રાર્થના
હાથ જોડી, જે ખોટું થયું કે રહી ગયું તે માટે ક્ષમા માગો. દરેક પૂજા આનાથી પૂર્ણ થાય છે.
આવાહનં ન જાનામિ ન જાનામિ વિસર્જનમ્। પૂજાં ચૈવ ન જાનામિ ક્ષમસ્વ પરમેશ્વર॥ મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં ભક્તિહીનં સુરેશ્વર। યત્પૂજિતં મયા દેવ પરિપૂર્ણં તદસ્તુ મે॥મને આવાહન નથી આવડતું, વિસર્જન નથી આવડતું, પૂજા પણ નથી આવડતી; હે પરમેશ્વર, મને ક્ષમા કરો. મંત્ર, ક્રિયા કે ભક્તિ વગરની જે પૂજા મેં કરી, તે પરિપૂર્ણ થાઓ.દીવા પ્રગટાવો
વેદી પરથી પ્રગટેલા દીવા દરેક ઓરડા, દ્વાર અને બારીઓએ લઈ જાઓ. સલામત હોય તો એક દીવો આખી રાત રાખો.
પ્રસાદ
પ્રણામ કરો. અર્પણ કરેલા ભોગમાંથી થોડો પ્રસાદ તરીકે લો અને પરિવારમાં વહેંચો. દીવાને જાતે શાંત થવા દો.
ઉપવાસ
કેટલાક સાંજની પૂજા સુધી ઉપવાસ કરે છે. તે ફરજિયાત નથી.
કરવું સારું
- પૂજા વખતે મુખ્ય દ્વાર ખુલ્લું કે પ્રવેશ પ્રકાશિત રાખો.
- પડોશીઓ અને તમારે ત્યાં કામ કરનારાઓને મીઠાઈ આપો.
પરંપરા ટાળે છે
- દીવા પડદા અને બાળકોથી દૂર રાખો, બંધ ઓરડામાં દેખરેખ વિના ન રાખો.
- પરંપરામાં પૂજા પછી તરત ઉધાર આપવાનું કે ઘર વાળવાનું ટાળે છે.
કહે છે લક્ષ્મી ત્યાં રહે છે જ્યાં વ્યવસ્થા, કૃતજ્ઞતા અને ઉદારતા હોય. સ્વચ્છ ઘર, એક દીવો અને સાચો આભાર એ જ તેનો સાર છે.
પરંપરાઓ અલગ અલગ હોય છે. તમારા પરિવારની રીત અનુસરો.